وةزارةتى كارو كاروبارى كوَمةلَايةتى
بةريَوةبةرايةتى طشتى ضاوديَرى وطةشةثيَدانى كوَمةلَايةتى
بةريَوةبةرايةتى طةشةثيَدانى كوَمةلَايةتى
هوَبةى ثاراستنى مندالَان
|
|
|
|
|
|
ستراتجية التعامل مع الصدمة المرتبطة بوفاة احد الوالدين

وةرطيَرانى لة عةرةبييةوة
نيان صبحى شريف / هوَبةى
ثاراستنى مندالَان
سةرضاوة : ئةنتةرنيَت
مانطى 4/
2011
ثيَشةكى
سةرةرِاى ئةوةى كة مردن رِاستييةكى بةلَطة نةويستة لةذياندا,بةلَام
خةم و دلَتةنطى لةئةنجامى ونكردن و لةدةستدانى
كةسةكان رِاستييةكى ترة لةذيانى مروَظدا .
شتيَكى سروشتيية كة قوَناغى دلَتةنطى كاتيَكى دةويَت
تاكو رِاستيي لةدةستدانى كةسةكان قبول بكريَت , بتوانريَت بةئاسانى ,قوَناغيَكى ترى تازةى ذيان دةست ثيَ بكريَت و هةولَبدريَت
بوَ خوَطونجاندن .
كةواتة قورسترين ئازار كة خيَزان رِووبةرِووى دةبيَتةوة لة ذيانيدا,
ئةزمونى لة دةستدانى يةكيَك لة ئةندامة كانييةتى ,بةتايبةتى ئةطةر ئةوكةسة لةدةست
ضووة رِوَلَى سةرةكى هةبيَت لةناوخيَزانةكة وةك باوك ودايك .
بةلةدةستدانى
يةكيَكيان يان هةردوكيان فشاريَكى دةروونى قورس لةسةرمندالَةكان دروست دةبيَت,
بةرِادةيةك كةكاريطةرى لةسةر ذيانى داهاتوويان دةكات .هةنديَ جارئةوثشيَوييةى
لةدواى لةدةستدانةكة دروست دةبيَت بةشيَوةيةكى سلبى كاريطةري دةبيَت لةسةر
مندالَان كةلةخودى لةدةستدانةكة قورسترة .
ثرسيار
1 كاريطةرى رِوَلَى باوك ضيية لةسةر مندالَ ورةنطدانةوةى لةدةستدانى باوك لةسةر رةفتارى
مندالَ ؟
2
قوَناغةكانى ماتةمينى دةروونى ضيية
لةلاى مندالَ ؟
3
ثةرضةكردارو هةستةكانى مندالَ ضين بةرامبةر بة مردنى يةكيَك لةباوانى
بةثى َى قوَناغةكانى تةمةنى ؟
4 ضوَن يةكيَك لةباوان دةتوانيَت يارمةتى مندالَ
بدات بوَ تيَثةركردنى قوَناغةكانى
دلَتةنطى وماتةمينى دةروونى ؟
5 ِوَلَى قوتابخانة ضييةلة يارمةتيدانى مندالَ
بوَ زالَبوون بةسةر قوَناغةكانى دلَتةنطى وماتةمينى دةروونى ؟
6 ئةوهوَكارانة ضين كةكاريطةرييان هةية لةسةر
تواناى خيَزان بوَخوَطونجاندن؟
v
طرنطى
روَلَى باوك لاى مندالَ وكاريطةر ى لة دةستدانى لةسةر مندالَ
لةطةلَ ئةوةى زوَربةى تويَذينةوةكان باس لةثةيوةندى نيَوان
دايك ومندالَ دةكةن بةلَام ثةيوةندى نيَوان باوك ومندالَ طرنطييةكى ئةو توَى
ثيَنةدراوة ئةطةرضى طرنطى رِوَلَى باوك كةمتر نيية لة رِوَلَى دايك ,و هةردو
رِوََلَى دايك وباوك تةواو كةرى يةكترن .ثةيوةندى نيَوان دايك ومندالَ
ثةيوةنديي تيََكةلَبون توانةوةية لة يةكتردا , باوكيش لايةنى سيَيةمة كة دةضيَتة
نيَوانيان وهاوسةنطي ثةيوةندييةكةيان رِادةطريَت .
زوَريَك لة تويَذينةوةكان دةريانخستووة كةباوك
رِوَلَيَكى طرنطى هةية لة وةرطرتن وضةسثاندنى هةندىَ رةفتارو لايةنى كةسايةتى
لةلاى نةوةكانيان , كةلةسروشتدا جياوازة لةكاريطةرى روَلَى تايبةتمةندى دايك بوََسةر مندالَ وةك :
*باوك رِوَلَى دةسةلَاتدارو
ئاراستةكار دةبينيَت سةبارةت
بةمندالَةكانى ودياريكةرى مةوداى سنورى ثابةندبوونى ئةندامانى خيَزانة بةوريَساو
ياسايانةى كةدايناوة بةوثيَيةش باوك بةشدارة لة بنياتنانى ناسنامةى خودى
مندالَةكانى ئةويش لةريَطةى جةختكردنةوة
لةسةر بنياتنانى خودى بالَا و, ويذدان, وفيَربوونى بةها ئةخلاقييةكان .
*ليَكوَلينةوةكان ئاماذة بةوة
دةكةن كة ئامادة نةبوونى باوك لةذيانى مندالَدا ض بةمردن ,يان جيابونةوةى خيَزانى يان
جيَهيَشتنيان بيَت ,كاريطةرى هةية لةسةر لايةنى سةربةخوَبوونى مندالَ و متمانة
بةخوَبونى و تواناى بريارداني .
باوك بةشدارة لة دروستكردنى شيَوازى نيَرينةيي لةلاى
مندالَةكانى .بةوشيَوةية مندالَ لةباوكةوة فيَردةبىَ رةفتارى نيَرينة لة ميَينة جيابكاتةوة .
(ياسين وكيندةرى)ئاماذة بةوةدةكةن كةئةو كورِة مندالَانةى
باوكيان لةدةستداوة يان نيَرينةيةكى كةم توانان يان رِةفتايان نزيكة لةميَينةوة .
*هةنديَك لةتويَذينةوةكان رِوونيان
كردوةتةوة كة باوك رِوَلَى طرنطى هةية لة دةركةوتنى رةفتارى دروست يان نادروست
لةلاى مندالَان
*لة تويَذينةوةى هةردو ( Golombok, (2004) ) و( Tsuchiya et Al.,(2005 ) دةركةوتووة كة ثةيوةندى هةية لة
نيَوان بوونى كيَشةى رةفتارلةلاى مندالَ و
لةدةستدانى باوك لة قوَناغةكانى مندالَيدا ئةو لةدةستدانة بةهوَى مردن بيَت يان
جيابوونةوة ,هةروةها بوونى ثةيوةندى بةتين لةنيَوان ئامادةطى باوك ورِوَلَى طرنطى
لة طةشةى كوَمةلَايةتى ودةرونى تةندروستى مندالَ .
*لة تويَذينةوةكان دةركةوتووة كة
ثةيوةندى بةتين هةية لةنيَوان لةدةستدانى باوك و دووبارةبوونةوى نةضوونى مندالَ
بوَ خويَندنطا و كشانةوةيان لةخويَندن
ونزمبوونةوةى تواناى وةرطرتنى زانيارىو زانستيان .جا ئةولةدةستدانة بةهوَى مردن
بيَت يان جيابوونةوة.
*تويَذينةوةكان رِونيان
كردوَتةوة كةلةدةستدانى باوك ودايك يان يةكيَكيان لةقوَناغةكانى منداليَدا ئةطةرى
ئةوةى هةية ببيَتة هوَى دروست بوونى
كيَشةى دةرونى وةك خةموَكى لة قوَناغةكانى داهاتووى ذياني مندالَدا , ئةطةربيَتوو ثالَثشتى دةروني تةواوو طونجاويان
نةبيَت .
v
قوَناغةكانى
ماتةمينى دةروونى وقةيرانى دةروونى ئةومندالَانةى باوانيان لةدةستداوة
تويَذةرةكان ثيَيان واية كة قوَناغةكانى ثةذارة لةلاى
مندالَ لةناوةرِوَكدا جياوازى
نيية لةطةلَ طةورةكان ,بةلَام
دةشيَت جياوازبيَت لة شيَوازى دةربرِين لةلاى مندالَان ئةو تويَذةرو ثسثوَرة
دةرونيانةى لةودةزطا دةرونيانة كاردةكةن كةثةيوةستن بةم لايةنةوة قوَناغة هاوبةشةكانى ئةم قةيرانة ى مندالَان بةم
شيَوةيةكورت دةكةنةوة:
Ø
شوَك و توورِوبوون , وبرِوانةكردن Shock, denial and Anger) ( :-
لةم قوَناغةدا مندالَى طةورةش
برِواناكات كة مردن رِووى داوة و لةوانةية بةشيَوةيةك مامةلَة لةطةلَ ئةم
هةلَويَستة دا بكات وةك ئةوةى رِووى نةدابَيت ئةمةش لة ئةنجامى قبولَ نةكردنى
ئةو واقيعة, بةلَام ئةو مندالَانةى كة تةمةنيان
بضوكترة وادةزانن مردن وةك نةخوَشى روداويَكى كاتيية و لةو برِوايةدان كة باوكيان سةفةرى كردووة
بوَماوةيةكى كةم جاريَكى تر دةطةريَتةوة بوَ ذيان .لةوانةية مندال لة ريَطاى
توورةبونةوة طوزارشت بكات و ئةم بيروَكةية رِتبكاتةوة .تةنانةت دةشيَت هةست بة توورةيي بكات بةرامبةر
خودى كةسة مردووةكةش كة بوَضى بةتةنها جيَيهيَشت,يان هةست بة توورةيي بكات
بةرامبةر نةخوَشخانةو ثزيشكةكان كة نةيانتواني ضارةسةرى باوكى بكةن ,جطة لةمانة دةكريَت
توورةبوونى مندالَ دةمامكيَك بيَت
بوَشاردنةوةى ترس و هةستكردنيَكى قولَ بة
لةدةستدان.
Ø
ترس
ودلَةرِاوكىَ) ( Anxiety and Fear :-
ئةمةش ثةرضةكرداريَكى زوَر سروشتى
و بلَاوة لةلاى مندالَ ,لةم كاتةدا مندالَ ,هةست بة نائارامى دةكات لةوةى كة رِويداوة و بوَي روون نةبووةتةوة .لةبةر ئةوة دةست بة ثرسياركردن دةكات .
كىَ ضاوديَريم دةكات ؟
ئايا دايكم دةتوانىَ بةسةر
خةمةكانيدا زالَبيَت ؟
ئايا كةسى تريش لة باوانم دةمريَت
؟
بوَ كوىَ دةضم كاتىَ دةمرم ؟
ئايا منيش دةمرم؟...هتد ئةوةى
تيَبينى كراوة زوَربةى مندالَان بةم هةستةدا تيَدةثةرِن تاكو دةطةنة قوَناغى
درككردن وتيَطةيشتنى رِاستى لة ضةمكى مردن
.مندالَان طوزارشت لة ترسي خوَيان دةكةن بة بينينى خةونى ناخوَش و ,خوَتةركردنى
نةويستانة ,ئازارى طةدةو , جطةلةوانةش طةرِانةوة بوَ قوَناغةكانى ثيَشترى مندالَى .
Ø
هةستكردن
بةتاوان وسازشكردن (المساومة )(Guilt and Bargaining):-
تيَبينى ئةوة دةكريَت كة زوَربةى
مندالَان لة هةموو تةمةنة جيا جياكاندا هةستى خوَلوَمةكردن وهةست بةتاوانكارى زالَة
بةسةرياندا .ئةمةش لةبةر نةبوونى تواناى طريَدانى هوَكارو ئةنجام لةلاى مندالَ و ضةقبةستنى
بةدةورى خوَيدا ,كةواى ليَدةكات وابزانيَت ئةو بةرثرسيارة لة مردنى يةكيَك لة باوانى
,بةهوَى خراث رةفتاركردنييةوة ,لة دلَى خويدا دةليَت و دووبارةى دةكاتةوة ((باوكم بةجىَ
ى هيَشتم لةبةر خراثى هةلَس وكةوتم يان بةهوَى سةركيَشييةكانم ,يان لةبةرئةوةى
طويَرِايةلَى نةبووم ....هتد)) وةشيَوةكانى خوَلوَمةكردنى مندالَان جوَراوجوَرن
لةوانةية مندالَ هةست بة تاوان بكات لةبةرئةوةى هةست دةكات نةيتوانيوة ريَطرى لةمردنى
باوانى بكات يان بيانثاريَزيَت .هةندىَ
جار لةطةلَ ئةم خوَلوَمةكردنة مندالَ تةمةناى ئةوةدةكات كة كات بطةريَتةوة بوَ دواوة
بوَ َئةوى رِيَطرى لة هوَكارى مردنةكة بكات يان هةندىَ وةعدوثةيمان دةدات كة يارمةتى دةرن بوَ بةردةوامى ذيان بةثىَ ى درككردنى مندالَ وةك
ئةوةى تةمةناى طةرِانةوةى باوكى بكات بةرامبةرئةوةى كة رِفتارى خوَى ضاك
بكات ,ئةم ململانييةش بةم شيَوةية دةخاتةرِوو (( ئةطةر باوكم بماية بةم شيَوةية
رِةفتارم نةدةكرد)) ((ئةطةر باوكم بماية
داواى ليَبوردنم ليَدةكرد لةسةرئةوةى كردم )) ((ئةطةرباوكم بطةريَتةوة بوَ ذيان ثةيمانى
دةدةمىَ ضيتر رِةفتاريَك ناكةم تورِةي بكات ))
Ø دلَتةنطى و خةموَكى (Sadness and Depression) :-
كاتىَ مندالَ بةم قوَناغة دا تيَدةثةريَت ئيتر لة ضةمكى مردن تيَدةطات و بةبىَ هيض رِةتكردنةوةيةك وةكو واقعيَك قبولَى دةكات بةلَام خةمبارة . و لةم قوَناغةشدا تيَبينى ئةوة لةمندالَ دةكريَت كة ضالاكى كةمة .
Ø
قبولَكردنى واقيع ) (Acceptance :-
تةسليم بوون بةوةى رِووى داوة و
خوَطونجاندن لة طةلَيدا سةرةرِاى خةمبارى
,ئةم قوَناغة بة داواقوَناغ لة قوَناغةكانى ئةم قةيرانة دادةنريَت .طرنط نيية مندالَ بة شيَوةيةكى
يةك لة دواى يةك بةم قوَناغانةدا تيَثةر بيَت ,لةوانةية بة شيَوةيةكى بازنةيي
ثياياندا تيَثةرببيَت و بطات بة قوَناغى طةشةكردنيَكى تازة كة تيايدا ضةمكى قولَتر
وةردةطريَت سةبارةت بة مردن و دواتريش درك بة لةدةستدانة كة دةكات بة شيَوةيةك لةو شيَوانةى ثيَشتر باسمانكرد.
v
هةست
وثةرضةكردارةكانى مندالَ لةكاتى لةدةستدانى يةكيَك لةباوانى بةثىَ ى قوَناغى
طةشةكردنى
زوَربةى تويَذةرو ثسثوَرة دةرونييةكان ثيَيان واية كة زوَرينةى
مندالَان درك بة ضةمكى مردن دةكةن بةلَام بة شيَوةيةكى جياواز لة درككردنى
طةورةكان.و درككردنيان بوَ مردن بةثيَى قوَناغى طةشةيان دةطوَررِيَت , بةو ثيَية
شيَوازى مامةلَةكردنى دةروونى و ريَنما ييكردنى طونجاو لةسةر بنةماى تيَطةيشتنى دةوروبةرلة
درككردنى تايبةتى مندالَ بوَ مردن دةبيَت, بةثيَى قوَناغى طةشةكردنى .
هةموو تويَذةرةكان كوَكن لةسةر ثوَليَن كردنى
ثةرضةكردارةكانى مندالَان بةرامبةر بة مردنى باوانيان بة ثىَ ى تةمةنيان بةم
شيَوةية :
قوَناغى شيرةخوَرة ( سفر – دووسالَ ) :-
لةم قوَناغة دا مندالَ لة مردن تيَناطات بةلَام هةست
بةونبوونى يةكيَك لة باوانى دةكات .لة ريَطةى هةستكردن بة لةدةستدانى هةندىَ شتى تايبةت بة كةسةمردوةكة
وةك, دةنطى, بوَنى, هةلَس و كةوتةكانى لةبةردةم مندالَ. مندالَ هةست بة خةمى
يةكيَك لة باوانى دةكات لة سيماى دةم وضاوي يةوة , هةروةها مندالَى شيرةخوَرة هةست
بةنزمى ئاستى طرنطى ثيَدانى و فةراموَشكردنى دةكات و طوزارشت لة هةستى لةدةستدانى باوانى دةكات لة ريَطاى
نائارامى و دةربرِينى بيَزارى و زياد بوونى طريانى و طوَرِانى كاتةكانى خواردن و خةوتن و.ميزكردن .بةو ثيَية ضاكترواية
مندالَةكة لةسةر رِوَتينى رِوَذانةى بةردةوام بيَت لة خواردن و طرنطى ثيَدان يان
هاوكارى كردنى ئةو كةسة نزيكانةى كة ثيَشتر مندالَ رِاهاتووة لةسةر بينينيان لة ذيانيدا .
قوَناغى تةمةنى ( دووسالَ –ثيَنج سالَ ) :-
ليَرة دا درككردنى مندالَ بة ضةمكى مردن دةست ثيَدةكات بةلَام وادةزانيَت
شتيَكى كاتيية وبةردةوام نيية ,لة بةرئةوةى ضةمكى زةمان و شويَن رون نيية لةلاى مندالَ
و نازانىَ مردنى باوكى لة دةستدانيَكى هةتاهةتايية , مندالَ لةم قوَناغة وادةزانىَ
نةبوونى باوكى حالةتيَكى كاتيية وةك سةفةر ونوستن دوايي دةطةريَتةوة بوَذيان بةو
ثيَية دةبينين مندالَ لةم قوَناغةدا يةك
ثرسيار دووبارة دةكاتةوة
(كةى باوكم
ديَتةوة ؟) هةندىَ جار تةفسيركردنى وةلَامةكانى دةوروبةر ثةرتييةك لةلاى مندالَ دروست دةكةن وةك ( باوكى بوَهةتاهةاتيي
رِوَيشتوة يان ماوةيةكى دورودريَذ دةنويَت ). مندالَان لةم قوَناغةدا بيركردنةوةيةكى
خةيالَى نامةنتقييانةيان دةبيَت , وبةلايانةوة قورسة هوَكارو ئةنجام بةشيَوةيةكى
مةنتقى بةيةكةوة ببةستن .لةبةر ئةوة وا دةزانن نةبوونى باوكيان سزايةكة لةبرى
بةدرةفتاريان .وئةطةر داواى بةخشين بكةن لةوانةية باوكيان بطةريَتةوة .لةوانةية وا
بزانيَت كة تةنها بيركردنةوةى كاريطةرى هةية لةسةر رِووداوةكان بوَ نمونة :
حالَةتى مندالَيَك كة تةمةنا دةكات ئازارى باوكة نةخوَشةكةى كةم بيَتةوة ,لةثر
دةبينىَ ئازارنةما بةمردنى باوكى ليَرةدا مندالَ هةستى لوَمةكردنى لادروست دةبيَ
ضونكة بيركردنةوةكةى بوة هوَى مردنى باوكى .لةم قوَناغةدا كار لةسةر لايةنى فكرى
مندالَ دةكريَت بةجةختكردنةوة لة سةرئةوةى ئةو بةرثرسيارنيية لة مردنى باوكى بة هيض
شيَوةيةك لة شيَوةكان .لةوانةية مندالَ
بطري كةَ ئةوانى تردةبينيَ دةطرين نةك لةبةر درككردنى رِاستةقينةى خوَى
بوَمردن ,كا تيَكيش درك بةوة دةكات كة جاريَكى تر باوكى نابينيَتةوة
وا دةزانيَت باوكى ذيانى سروشتى خوَى دةذيَت لة خواردن وخواردنةوة و لةوانةشة لةشويَنيَكةوة ئاطادارى بيَت .
لةو رِةفتارانةى كة هةستى
لةدةستدان دروستييان دةكات لةلاى مندالَ لةم
قوَناغةدا:-
1. زياد بوونى رةفتارى
شةرِانطيَزي.
2. طةرانةوة بوَمندالَى(نكوص ) .
3. ميز بةخوَداكردن.
4. خوَشاردنةوة لة ذيَر بةتانى نوستن.
5. ثةنا بردن بوَ يارى
وطوزارشت كردن لة هةستى تاوانكارى لة ريَطةى قسة كردن لةطةلَ يارييةكان .
6. ئازارى طةدة .
7. ثيَويستى سوَزدارى بةرامبةر كةسة نزيكةكان و هةنديَ جار
غةريبةكانيش.
8. دةركةوتنى سيماى خةماوى لةسةر دةم و ضاوى مندالَ بوَ ماوةيةكى كةم .
قوَناغى تةمةنى ( شةش –هةشت سالَ ) :-
مندالَ لةم قوَناغةدا جياوازى لة نيَوان زيندووةكان و مردوةكان دةكات . دةزانيَت كة مردوةكان
نابيستن وهةست ناكةن ونابينن , وةك زيندووةكان
ذيانى سروشتى ناذيَن لةرووى خواردن وخواردنةوة .مندالَ بةردةوامة لة بيركردنةوةى
خةيالَى نامةنتقى وهةستكردن بةتاوان بةلَام درك دةكات بةوةى مردن قوَناغيَكى
بةردةوامةو كاتى نيية , دواتر مندالَ لةم قوَناغة هةست بة دلَةرِاوكىَ ى
جيابوونةوة دةكات ,دةترسىَ مردن كرداريَكى بةردةوام بيَت و دايكيشى
بمريَت وةك ضوَن باوكى مرد .مندالَ دةتوانىَ طوزارشت لة هةستى خوَى بكات بةلَام
ثيَي ضاكترة بيشاريَتةوةو ثيَضةوانةى ئةوة
دةربخات .مندالَ لةم قوَناغةدا ثيَويستى بةزانيارى زوَرة كة يارمةتى بدات بوَ خوَطونجاندن.لةوانةية
لةم قوَناغةدا وابزانيَت كة مردن وةك ثةتايةك واية توشى هةمووكةسة نزيكةكان دةبيَت
لةوانة خودى مندالَةكة خوَى . مندالَان
بةم شيَوةية هوَكارةكانى مردن ثوَليَن دةكةن :
(طةورةيي تةمةن , نةخوَشى , مردن
لةدةرةنجاميَكى توندوتيذ وةك كوشتن وخوَكوشتن ) .
لةم قوَناغةدا
بةشداريكردنى مندالَان لة بيركردنةوةياندا كاريَكى ضاكة ,و بةرِاستطوَيي وةلَامى ثرسيارةكانى بدريَتةوة ,تاكو خوَى
بةبةرثرس نةزانىَ لة مردنى كةسةكة , بةشدارى كردنى مندالَ لة باسكردنى خةونةكانى
كاتىَ خةوو كابوسة ترسناكةكانى زياددةكات
. وة دلَنياكردنةوةى لةوةىكة هةستى
خةمبارى هةستيَكى سروشتيية و دةرِبريَنى كاريَكى ثةسةندة لاى هةمووان و دوركةوتنةوة لةهةندىَ ووتة و دةربرِين وةك :-
(( توَ كوريَكى بة هيَزى )) ((هةموو شتيَك لة جىَ ى خوَيةتى )) لةبةر ئةوةى مندالَ
درك بةوة دةكات كة ئةوةى لة واقيع دا دةيبينىَ شتيَكى جياوازة .
قوَناغى تةمةنى (9 بوَ 11 سالَ ) :-
لةم قوَناغةدا زانيارى مندالَان دةربارةى مردن زيادةكات
لةبةر ئةوة ثرسياركردنى كةم دةبيَتةوة دةربارةى مردن و كةسةمردووةكة, بة
بةراودكردن لةطةلَ قوَناغةكانى ثيَشوو. مندالَ
تيَدةطات كة مردن رِووداويَكة دةبيَت رِووبدات و كوَتايييةكة بوَ ذيان بةثيَى ئةم
رِاستييةش كةسي مردوو ناطةريَتةوة. مندالَ هةست بة ضةمكة رِووتةكانى ثةيوةست بة ضةمكى
مردن دةكات ,وةك روح و بةهةشت .....هتد وزياتر طرنطى بةلايةنى روحى ئاينى دةدات بوَ
خوَطونجاندن لةطةلَ مردن . بة بةراورد لةطةلَ قوَناغةكانى ثيَشوو سيماى خةمبارى
لةسةر رِووخسارى مندالَ دةردةكةويَت و ماوةى طوزارشتكردنى لةخةم زوَرتر دةبيَت لةبةر ئةوة مندالَ ثيَويستى بةوةية طوزارشت لة خةمةكانى
خوَى بكات و كةسيَك هةبىَ طوىَ بوَ خةمةكانى
بطريَ وثالَثشتى دةروونى بيَت بوَ ئةوةى زالَ بيَت بةسةر هةستكردن بةو قةيرانةى ثيَيدا تيَثةرِ دةبيَت .
هةروةها لةم قوَناغةدا تيَبينى ئةوة لة مندالَ دةكريَت كة ثةرضةكردارةكانى
بةرامبةر بة قةيرانةكة درةنط دةردةكةويَت . قوَناغةكانى قةيرانةكة دوادةكةويَت
ئةطةر بةراوردى بكةين لةطةلَ كةسانى ثيَطةيشتوو ,لة سةرةتاى قةيرانةكة دةبينين بة
مات و بيَدةنطى مامةلَة لةطةلَ هةلَويَستةكةدا دةكات ,وة كو هيض رِووي نة دابىَ
ئةمةش وةك رةنطدانةوةيةك بوَ قبولَ نةكردنى ئةوةى كةرِوويدا ,بةلَام ئةوةندةى ثيَ
ناضىَ بة قورسي كاريطةرى دةردةكةويَت .لةوانةية مندالَ خوَى وةك ليَثرسراو دةربخات
يان رِوَلَى باوك ببينىَ وةك قةرةبوويةكى
لايةنى دةروونى بوَ لةدةستدانى رِوَلَى باوك بةلَام نابيَت هانبدريَت بوَ هةلَطرتنى
رِوَلَيَك كة لة تةمةنى خوَى طةورةتربيَت
.
v
شيَوازةكانى
مامةلَةكردن لةطةلَ مندالَ لةكاتى لةدةستدانى يةكيَك لةباوان :-
*ضوَنييةتى ئاطاداركردنةوةى مندالَ لةمردنى يةكيَك
لةباوانى :-
كاتىَ كةيةكيَك لةئةندامانى خيَزان دةمريَت يةكيَك
لةباوان هةولَى ثاراستنى مندالَ دةدات لة هةستكردنى بةخةمبارى ,بةوةى كة بةرِاستةوخوَ
بة مندالَ نةوترىَ باوكى مردووة بةو
برِوايةى كة ئةمة هةستي مندالَ دةثاريَزيَت يان بةو برِوايةى كة لةوة بضوكترن
باسى مردنيان لةلا بكريَت .هةلَبذاردنى ئةم شيَوازةش تةنها هةستكردن بةقةيرانى
مردنة كة دوادةخات لةلاى مندالَ ,بةلَام كوَتايي ثيَناهيَنىَ ضونكة درةنط يان زوو ئةو مندالَة هةست دةكات شتىَ لةناو
خيَزانةكةدا رِوويداوة و ئةو جاريَكى تر
باوكى نابينيَتةوة , و مردن رِووداويَكى بةلَطة نةويست ورِاستةقينةية .
تيًبينى مندالَ ووردو تيذة و دةتوانىَ سيماى خةماوى
كةسانى دةوروبةر بخويَنيَتةوة , ئاطادارنة كردنةوةى مندالَ لة مردنى باوكى ماناى
ئةوة دةطةيةنيَت كة باسكردنى لة لايةن
دايكييةوة كاريَكى بة ئازار و قورس بووة بوَية دايكى نةيو يستووة باسي بكات ,
بةوثيَية مندالَ وادةزانىَ ضاكتر واية ئةويش هةستى خوَي بشاريَتةوة و دةرينةبرِىَ
ودوور بكةويَتةوة لة باسكردنى لةطةلَ دايكى سةرة رِاى ئةوةى كةثيَويستى بةوةية
باسي بكات . وهةست بةدلَة راوكىَ ونائارامى دةكات , ئةويش بوَ ئةوةى خةمى دايكى
زياتر نةبيَت .
لةوانةية
ئاطاداركردنةوةى مندالَ لةمردنى يةكيَك لة
باوانى كاريَكى قورس بيَت , بةلَام لةوة قورستر باس نةكردنى و رِوون نةكردنةوةى
هةلَويَستةكانة بوَى. مندالَ خةمباربيَت لةطةلَ يةكيَك لةباوانى و دةوروبةرةكةى
باشترة لةوةى بةتةنها خةمةكة هةلَبطريَت , يان خةمةكةى بشاريَتةوة . زوَربةى
تويَذينةوةكان ئاماذةيان بةوةكردووة كة
هوَكارةكانى خةموَكي لاى ئةو كةسة ثيَطةيشتوانةى كة بةمندالَى باوانيان
لةدةستداوة دةطةرِيَتةوة بوَ دواخستنى قوَناغةكانى قةيرانى مردن لة مندالَيداو
نةبوونى ثالَثشتى طونجاو لةم قوَناغةدا .
ثاراستنى تةواوى مندالَان لةم قوَناغةدا ,ثيَدانى
زانيارى رِاست و رِاستةوخو َو ئاراستةكراوة لةطةلَ بةهةند وةرطرتنى قوَناغى تةمةنى و جوَرى ئةو زانيارييانةى ثيَي
دةدريَت لةو تةمةنة دا .
لةوانةية بابةتى مردن لاى مندالَ ئاسايي بيَت لة ريَكاى
تةلةفزيوَن و فليمى كارتوَ ن يان هاوريَكانى
لة قوتابخانة يان هةرسةرضاوةيةكى تر, بةلَام لةوانةية ئةم زانيارييانة رِوون
وئاشكرا نةبن وليَلَ بن لةبةر ئةوة دةبيَت بةشيَوةيةكى ئاراستةكراو ضةمكى مردنى
تيَبطةيةنريَت . رِاستطوَيي يةكيَك لة باوان لةطةلَ مندالَ ئةوة دةطةيةنيَت كة
هةستى خةمبارى هةستيَكى سروشتى و قبولَ كراوة لةلايةن دةوروبةرةوة وهيض لارييةك نيية لةدةربرِينى ئةو خةم و
دلَتةنطيية و دةبيَت هانبدريَت كة باس لة ئازارو بيروَكة
خةفةكراوةكانى بكات . واتة لةمندالَ بطةيةنريَت كة خةمبارى رِةنطدانةوةيةكى سروشتيية بوَ لةدةستدانى
ئةو كةسانةى خوَشمان دةويَن , بةلَام ضوَنييةتى ئاطاداركردنةوةى مندالَ دةبيَت لة ريَطاى
يةكيَك لة باوانةوة بيَت يان يةكيَك لةخزمة نزيكةكان لةوانةى جىَ ى متمانةى
مندالَن و هةولَبدريَت كة ووشةى وورد و رِوون
بةكاربهيَنريَت بوَ طوزارشتكردن لة مردن و دووركةوتنةوة لة بةكارهيَنانى ِرستةى وةك (باوكى سةفةرى كردووة بوَماوةيةكى
دوورودريَذ يان باوكى نوستووة بوَ ماوةيةكى
دوورو دريَذ يان مردنةكةى بةهوَى نةخوَشييةوة بوو يان دواى ئةوةى ضوو بوَ نةخوَشخانة
مرد) ئةم وةلَامانة وا لةمندالَ دةكات وا بزانيَت هةركةسىَ سةفةربكات دةمريَت يان
نوستن دةبيَتةهوَى مردن ئةمةش واى ليَبكات دووربكةويَتةوة لةنوستن بةبرواى ئةوةى كة دةمريَت ,يان هةموو نةخوَشييةكى
سادة دةبيَتة هوَى مردن , يان ضونة نةخوَشخانة دةبيَتةهوَى مردن ضاكتر واية
مندالَان ئاطادار بكريَنةوة كة مردنى كةسةكان لة ئةنجامى وةستانى كارةكانى جةستةية
لة بةرطرينةكردنى جةستة دذى نةخوَشييةكة يان جةستة لةكاركردن وةستاوة لةبةرئةوة مردووةكة ناتوانىَ هةناسةبدات يان قسةبكات يان
بجولَيَت يان هةست بكات , بةلَام هةست بةئازارناكات.
طرنطة مندالَ دلَنيا بكريَتةوة كة مردنى باوكى ثةيوةست نيية بة بةد رةفتارى ئةوة وة
يان سزايةك بيَت بوَى يان لة ئةنجامى
تورِةيي خودى مندالَ بيَت لة باوكى . مندالَ بة شيَوةيةكى نارِاستةو خوَ هةميشة خوَي بة تاوانبار دةزانيَت بةرامبةر بة مردنى باوكى .
وا ضاوةرِوان دةكريَت مندالَ طفتووطوَ وثرسيارى
زوَربكات بوَ بةدةست هيَنانى ئارامى زياتر و تيَطةيشتن لة ضةمكى مردن و نةهيَشتنى
هةستى خوَتاوانباركردن. لةبةر ئةوة ثيَويستة ولَامى ثرسيارةكانى مندالَ بة باشى
بدريَتةوة بةثىَ ى توانا . نمونةى ئةو ثرسيارانةى
مندالَ دةيكات :
ئايا منيش ئةمرم ؟ ئايا توَش ئةمريت ؟ كىَ ضاوديَريم دةكات ئةطةر دايكم بمريَت ؟
باوكم مرد لةبةر
بةد رةفتارى من ؟ باوكم ئةطةريَتةوة لام ثاش مردنم ؟ بوَضى باوكم دةخريَتة طوَرِ ؟
ئايانان ئةخوات
؟.
دةبينين مندالَ كوَمةلَيَك ثرسيار دةكات دوايي دةضيَت
يارى دةكات ,لةثر لةيارى كردن دةوةستيَت و ثرسياريَكى تردةكات . مندالَ بة شيَوةى
بيركردنةوةى ماددييانة لةطةلَ هةلَويَستةكة مامةلَةدةكات ( بةثيَ ي طةشةى عةقلَى).
هةنديَ جاريش سوكة هةلَضونيَكى دةبيَت و دوايي
دةطةريَتةوة بوَ يارى كردن ,ئةمة ئةوة ناطةيةنىَ كة حالَةتى هةلَضوونى نةماوة بةلَكوو لةبةر ئةوةى
هةلَضوونةكانى لة يارى كردندا خالَي دةكاتةوة ,مندالَ نازانىَ ذيانى كةسة مردووةكة كوَتايي هاتووة لةو
برِواية داية كة مردووةكة ضاوي ليَيةتى و لةطةلَى دةدويَت .
مندالَ لةم قوَناغةدا حةزدةكات ضيروَكى مردنى باوكى
بطيَريَتةوة .بوَية دةبينين ئةوةى رِوويداوة دووبارة دةيطيَرِيَتةوة بوَ كةسانى
دةوربةر وةك ئةوةى بيةويَت مانايةكى شاردراوة لة
مردنى باوانيدا بدوَزيَتةوة ئةمةش يةكيَكة لةو بةلَطانةى كة ئاماذة ية بوَ تيَثةربوونى مندالَ بةقةيرانى مردندا.
ليَرةدا ثيَويستة لةسةر دةوروبةر هانى مندالَ بدةن بوَ
باسكردنى ئةم بابةتةو يارمةتى بدةن بوَئةوةى درك بةماناكان بكات, وجةخت بكةنةوة لةسةر
ئةوةى هةست بةئارامى دةروونى بكات .
v
شيَوازةكانى
خالَى كردنةوةى هةلَضوونى مندالَ
لةقوَناغةكانى قةيرانةكةدا :
تويَذةرةكان جةخت دةكةنةوة لةسةر
كاريطةرى ياري كردن سةبارةت بة خالَى كردنةوةى لايةنى هةلَضوونى مندالَان . مندالَ لةم قةيرانة دا دةتوانىَ لةريَطاى
ياريكردنةوة هةستةكانى خوَى بةتالَ بكاتةوة
و هةست بة تواناى خوَى بكات سةبارةت بة يارمةتى دان و كوَنترِوَلَ كردنى
ئةو هةلَويَستةى كة بووة هوَى مردنى باوكى . بوَ نمونة مندالَ لة ريَطاى
ياريكردنةوة دةتوانيَت رِوَلَى ئةو ثزيشكة ببينيَت كة باوكى رزطاردةكات .ئةمةش
والة مندالَ دةكات لة ريَطاى يارييةوة هةست بة تواناو كوَنتروَلَكردن بكات و بةرطرى لةخوَى بكات لةكاتى مةترسيدا و هةولَبدات
بوَ خالَى كردنةوى هةلَضوونةكانى لةوةى كةرِوويدا ,ئةمةش لايةنيَكى طرنطة بوَ
خوَطونجاندن لةطةلَ قةيرانةكة.
بوَ ئةم مةبةستة
بووكةلَة و يارى ئاذةلَ ئامرازى باش و يارمةتيدةري طونجاون لةلايةنى فيزييكى ودةرونيشةوة بوَبينينى
رِوَلَ لةلاى مندالَ رِوَلَطوَركىَ
لةثيَناو درككردن بة ذينطةى دةوروبةرى.
- ثةنا بردن بوَ ويَنةكيَشان بوَطوزارشتكردن لةهةلَضوونةكانى
مندالَ ضونكة ويَنةكيَشان يةكيَكة لةو شيَوازانةى كة ندالَ دةتوانىَ لة ريَطةيةوة
هةستى خوَى خالَى بكاتةوة , هانى مندالَ دةدات لةريَطاى نيطاركيَشانةوة طوزارشت بكات لةهةستكردنى بة قةيرانةكة. لة هةموو قوَناغيَك
لة قوَناغةكانى ,ئةويش بة درككردنى هةستى مندالَ بة طةشةى هةلَضوونةكانى بةرامبةر بةقبولَ كردنى واقع و هةستكردن بة قوَناغى ئةو قةيرانةى كةثيَيدا تيَثةرِ دةبيَت .
ليَرةدا جياوازى هةية لة نيَوان مندالَان لة رِووى
خيَرايي تيَثةراندنى قوَناغةكانى قةيرانةكة و طةرانةوةيان بوَ قوَناغةكانى ثيَشووترى قةيرانةكة . ويَنةكيَشان يارمةتى مندالَ دةدات كة ويَنةى
خوَى بكيَشيَت لة قوَناغى ثيَش مردنى باوكى
و ذيانيان بةيةكةوة لةمالَةوة هةروةها رةوشى خوَى ثاش مردنى باوكى بة مةبةستى
هةستكردن بة لةدةستدانى باوكى وةك هاندةريَك بوَ
طوزارشتكردن لةهةستةكانى . بةو ثيَية دةكريَت ويَنةكيَشان بةكاربيَت وةك دةستثيَكيَك بوَ ريَنمايي كردنى مندالَان بةطروث
.
-نوسينةوةى يادةوةرييةكان :بة يةكيَك لةو شيَوازانة دادةنريَت
كة مندالَ لة ريَطايةوة طوزارشت لة هةست و ئارةزووةكانى خوَى دةكات . دةكريَت
يارمةتى مندالَ بدريَت بةوةى كة نامة بوَ باوكى بنيَرىَ , يان هةندىَ بيروَكة
دةربارةى باوكى بنوسيَ .تويَذينةوةكان ئاماذة بةوةدةكةن كة مندالَان هةست
بةئاسودةيي وئارامى دةروونى دةكةن وزالَ دةبن بةسةر دلَةرِاوكىَ ى ليَك جيابوونةوة
( قلق الانفصال ) ئةطةر بيَتوو ثاريَزطارى لةو ثةيوةنديية بكةن كة بةكةسةمردوة كةوة
دةيانبةستيَتةوة , وةك يادكردنةوةى هةلَس وكةوتيان بةيةكةوة و هةلَويَستةكانى
ذيانى ثيَشوويان .
- بةثيَى ئةوخالَةى ثيَشوو (بابةتى خوَشةويستى باوان ) ضاكتر واية سنوقيَكى
رةنطاورةنط بدريَت بة مندالَة كة و هانبدريَت هةموو يادطاريية خوَشةكانى كةسة
مرددوةكة ى تيَدا هةلَبطريَت وةك ويَنةو
ديارييةكانى . ئةمةش خوَى لةخوَيدا والة مندالَ دةكات كة هةست بكات ثةيوةندى
لةطةلَ كةسة مردووةكة بةردةوامة ,هةروةها دةست ليَدانى هةندىَ لةشتومةكةكانى
كةسةمردووةكة لةلايةن مندالَةوة ئارامييةكى ثيَدةبةخشيَ .
- بوَنزيك كردنةوةى ضةمكى مردن لاى مندالَ دةكريَت هةندىَ نمونةى ترى بوَبهيَنريَتةوة
وةك سيس بوونى رِووةك , ومردنى هةندىَ ميَروو ,يان ئاذةلَ وةك ثشيلةو باسكردنى ضوَنييةتى مردنى , بوَ ئةمةش دةكريَت ضيروَك يان فليمى كارتوَن
بة كاربهيَنريَت بوَ رِوونكردنةوةى مردنى بونةوةرة زيندووةكان .
v
ضوَن قوتابخانة
يارمةتى مندالَ دةدات بوَ تيَثةركردنى قوَناغةكانى دلَتةنطى و ماتةمينى دةروونى :
قوتابخانة رِوَلَى طرنطى هةيةوثالَثشتة بوَ رِوَلَى
خيَزان ,لة تيَثةراندى قةيرانى ماتةمينى
لةدةستدان لةلاى مندالَ . تيَطةيشتنى لايةنة بةرثرسةكانى قوتابخانة لة قوَناغةكانى ئةوقةيرانةى مندالَ
ثيَيدا تيَثةردةبيَت دواى لةدةستدانى باوكى وادةكات كة لةزوَربةى ئةو طوَرانكاري وثشيَويانة تيَبطةن كةبةسةر رةفتارى مندالَ داديَت, لةدواى مردنى
يةكيَك لة باوانى . وطرنطترين دةرةنجام كة تيَبينى دةكريَت لةمندالَدا
,نزمبوونةوةى ئاستى وةرطرتنى زانياريية .بةثيَ ي تويَذينةوةكان دةركةوتوة
كةثةيوةندييةكى بةهيَزهةية لة نيَوان لةدةستدانى مندالَ بوَ يةكيَك لةباوانى ونزمى
ئاستى خويَندنى لةبةرئةوةى عةقلى مندالَ لةوكاتانة سةرقالَى تةفسير كردنى ئةو قةيرانةية
كةثيَ ي دا دةروات و ئةو هةلَضونانةى كة ناتوانىَ كوَنتروَلَيان بكات كة ئةمةش
كاردةكاتةسةر ئاستى خويَندن وثةيوةندي بةهاوريَكانييةوة .
سةرةراي ئةوةى كة قوتابخانة بواريَكى بةرفراوانة بوَ
ئةوةى مندالَ هةستكردنى بةقةيرانةكة وهةلَضون و
ووزةى خوَى تيايدا خالَى بكاتةوة
.بةلَام هةندىَ مندالَ كة لةقوَناغى خويَندندان توشي ترسيَك دةبن لة رِوَيشتن بوَ قوتابخانة لةدواى
لةدةستدانى يةكيَك لة خيَزانةكةى .
لةوانةية مندالَ هةست بكات بةوةى كة ئيَستا كةسيَكى جياوازة لةوانى تر, بةهوَى
لةدةستدانى باوكييةوة ئةمةش وا لةمندالَ دةكات
كة هةست بة دلَنيايي وئارامى نةكات , هةست
بةشكستى و ولاوازى بكات يان خوَى لةوانى تر بة كةمتر ببينىَ . لة لايةكى ترةوة
مندالَ لةوة دةترسيىَ كة نازناويَكى تازة وةربطرىَ وةك ( هةتيو) و لةثرسياركردنى هاوريَكانى دةترسىَ كةلةوانةية ئةم وةلَامى ثيَ
نةبيَ بوَيان بةتايبةتى ئةطةر مردنى باوكة كة لةبارو دوَخيَكى ليَلَدا رِوويدابىَ و مندالَ توشى ئيحراجى ببيَت لة رِوو
بةرِووبونةوةى لةطةلَ كوَمةلَانى قوتابخانة و ثرسيارةكانيان
هةروةها مندالَ لةوة دةترسىَ كة تواناى خوَطونجاندنى
نةميَنيَت بةهوَى هةستكردنى بةخةمبارى
,ئةمةش وا دةكات كة زياتر ثةيوةست بيَت بة دايكييةوة لةثاش مردنى باوكى .لةوانةشة لة لةدةستدانى دايكيشى بترسيَ
بةتايبةتى لةو كاتانةى ليَي دوورة ,لةبةرئةوة دةبينين ناضيَتةوة بوَ قوتابخانة و
لاى دايكى دةميَنيَتةوة .بةم ثيَية دةكريَت قوتابخانة لةضةند ريَطاية كةوة بةشدار بيَت لةسوككردنى
ئةم بارةى كة مندالَ لة رِووبة
رِووبونةوةى دةترسيَ . و ثسثوَرة دةروونيةكان
بةكورتى باسيان ليَكردووة . طرنطترينيان
ئةمانةن :-
·
ئامادةكردنى
مندالَ لةرِووى ثةروةردةييةوة بوَ
رِووبةرِووبونةوةى ضةمكى مردن,
لةريَطاى ثروَطراميَكى ثةروةردةيي ئاسان كة ضةمكى مردن وذيان, بةشيَوةيةكى سادة وخالَى لةترس رِوون بكاتةوة .لةريَطاى كتيَب و بةكارهيَنانى نمونة لةسةر
ئاذةلَان ورِوةك كة عةقلَى مندالَ بتوانى َ ثةى ثيَ بةريَت وةريبطرىَ
بةثىَ ى قوَناغى تةمةنى .
·
هاوكاري
كردنى مندالَ وخيَزان سةبارةت بة بابةتى
دواكةوتنى مندالَ لةخويَندن , دواى
قوَناغى مردنى باوك وهاندانى بوَ طوزارشت
كردن لةهةستةكانى خوَى .
·
هةولَدان
بوَ ئةوةى مندالَ هةست بةئارامى دةروونى بكات
ولايةنى دةروونى وجةستةيي ثاريَزراوبيَت لة قوتابخانةدا و مندالَ هةست بكات
كة قوتابخانة ذينطةيةكى لةبارو ئارامة , بةتايبةتى كاتىَ مندالَ هةست
بةدلَةرِاوكىَ دةكات لة كةش وهةواى خيَزانيدا كة لةوانةية خةم سةرانسةرى طرتبىَ
·
ثرسةوسةرخوَشى
كردن لةمندالَ لةلايةن قوتابخانةكةيةوة , بوَ ئةوةى هةست بكات كة
قوتابخانةكةى طرنطى ثيَدةدةن ,و فرسةتيَكى
ثيَبدريَت طوزارشت لة هةستى خوَى بكات
سةبارةت بة كةسة لةدةست ضووةكة و طفتووطوَكردن دةربارة ى .
·
بةكارهيَنانى ضةند
شيَوازيَك بوَ يارمةتى دانى مندالَ بوَ هةلَرشتنى هةلَضوونةكانى وةك ويَنة كيَشان
,ياريكردن , وةرزش , نوسين ,.......هتد.
·
بةطروث كردنى ئةومندالَانةى باوكيان لةدةستداوة لة
قوتابخانةكة و ورِيَنمايي كردنيان كوَكردنةوةيان بوَئةوةى ئةزمونةكانيان
بطوَرِنةوة طفتوطوَبكةن دةربارةى, وهيَزو ثالَثشتى دةروونى بةدةست بهيَنن .
·
رِاهيَنانى مندالَ لةسةر ئةوةى هةركاتىَ هةستى كرد
ثيَويستى بةوةية بطرى , ويَنةى دةم وضاويَكى خةماوى بكيَشىَ بوَ ماموَستاكة ى وئاطادارى بكاتةوة . هةروةها
رِابهيَنريَت لةسةر ئةوةى هةموو رِوَذىَ
ويَنةى بارى دةروونى خوَى بكيَشىَ بوَئةوى ثالَثشتى دةروونى طونجاوى بوَ دةستةبةربيَت ,
وجطة لةوةش ,هانبدريَت داواى يارمةتى لة وانى تر بكات هةركاتىَ ثيَويستى ثيَ ي بوو .
·
رِاهيَنانى مندالَ لةسةر ضوَنييةتى مامةلَةكردن
لةطةلَ هةستةكانى خوَى وثاراستنى خودى خوَى لة ئازاردان لةلايةن ئةوانى ترةوة .
ئةو هوَكارانةى
كاريطةرييان لةسةر تواناى طونجانى خيَزان هةية :-
هةريةك لة McGoldrick and Boundy, 1996; Kirwin
& Hamrin,2005))
ثيَيان
واية كة ضةند هوَكاريَك بةشدارن لة تواناى
طشتى خيَزان بوَ خوَطونجاندن لةطةلَ بارو
دوَخى مردن وةك :-
§
جوَرى مردنةكة :- بةهوَى
نةخوَشييةكى دريَذ خايةن /مردنى لةناكاو /مردنى ناسروشتى ( كوشتن و خوَكوشتن يان
رِووداو ) مردنى تةماوى وئالَوَ ز(ونبونى
مردووةكة , ئةو زيندوانةى مردوون : زةهايمةر
§
هةيكةلى ثيَشوى خيَزان :-
يةكطرتنى خيَزانى , نةرمى لايةنى دةروونى ,كارليَكردنى رِاستةو خوَ , رِوَلَي
مردووةكة لةخيَزاندا ,رِوَلَى كةسة زيندووةكان لةناوخيَزاندا لةكاتى
قةيرانةكة,ئةزمونةكانى رِابردوويان ,ثتةوبوونى كةسايةتييان لةرِووبةرِوو بوونةوةى قةيرانةكة
و يارمةتيدانى كةسانى ترى خيَزانةكة بوَ رِووبة رِوو بونةوةى قةيرانةكة .
§
كاتى مردنةكة :- تةمةنى كةسة مردوةكة , ثةيوةستى مردنى
كةسةكة بة لةدايك بوونى يةكيَك لةخيَزانةكة , هاوكاتبوونى مردنةكة لةطةلَ رِووداوى
بة قورس لةخيَزانةكةدا ( لةدةستدانى كار, هاوسةرطيرى يةكيَك لةئةندامانى خيَزان
.....هتد)
§
شيَوازى كلتوورى :-شيَوازى
مامةلَةكردنى خيَزان لةطةلَ بابةتى مردنةكة بةشيَوةيةكى طشتى , كلتورى رةطةزايةتي
تاك ,رِوَلَى ئايين , رِوَلَى نيَرينةو ميَينة لةخيَزاندا ,
داب ونةريت